Τα βιβλία κάνουν καλό στην υγεία μας

Μια ευχάριστη ανακάλυψη έκαναν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, αναφορικά με την ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ανάγνωση συνδέεται με βελτιωμένες γνωστικές ικανότητες, καλύτερη ψυχική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.

Στην ανασκόπηση τους, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine», οι ερευνητές παρουσίασαν επίσης στοιχεία απο την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβιτισμού.

Τα ευρήματα της έρευνας για το 2024 και το 2025 σοκάρουν, καθώς φαίνεται ότι τα παιδιά και οι έφηβοι, ιδίως τα αγόρια 11-16 ετών δείχνουν συνεχή και επειδεινούμενη πτώση της συχνότητας ανάγνωσης.

Παράλληλα, έρευνα η οποία είχε διεξαχθεί νωρίτερα από  την καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν, σε περισσότερους από 10.000 έφηβους, είχε ήδη αναδείξει τα οφέλη της ανάγνωσης.

Συγκεκριμένα εντόπισε ότι όσοι άρχισαν να διαβάζουν νωρίς στη ζωή τους εμφάνισαν αργότερα οφέλη όπως καλύτερη προσοχή και μνήμη, καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινό τρόπο ζωής, συμπεριλαμβανομένου περισσότερου ύπνου και λιγότερου χρόνου μπροστά σε οθόνες.

Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου των συμμετεχόντων, εντόπισαν ότι όσοι είχαν αρχίσει να διαβάζουν για αναψυχή από μικρή ηλικία παρουσίαζαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων εγκεφαλικών περιοχών που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στις γνωστικές λειτουργίες.

Αν και η ανάγνωση συνδέεται στενά με την ανάπτυξη δεξιοτήτων γραμματισμού, δεν είναι ο μόνος τομέας που γίνονται αισθητά τα οφέλη της. Ειδικότερα, μελέτες έδειξαν ότι η ανάγνωση επηρεάζει και τις μαθηματικές επιδόσεις. Όπως φαίνεται, η ανάγνωση και τα μαθηματικά βασίζονται σε παρόμοιες γνωστικές διεργασίες, όπως οι γλωσσικές δεξιότητες, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.

Ωστόσο, η θετική επίδραση της ανάγνωσης δεν σταματά στην παδική και στην εφηβική ηλικία. Οι μελέτες έχουν υποδείξει πολλά οφέλη από την ανάγνωση βιβλίων και για τους ενήλικες, ιδιαίτερα σε σχέση με την ευεξία.

Τα βιβλία φαίνεται να βοηθούν στην μείωση του άγχους  και στην καλύτερη χαλάρωση. Ακόμη, συμβάλουν στην αύξηση της  ενσυναίσθησης και στην καλύτερη κατανόηση των ανθρώπων γύρω μας.

Μελέτη το 2024 διαπίστωσε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συγκέντρωση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, κρατώντας συντροφιά στους αναγνώστες.

Ακόμη, η ανάγνωση ίσως να είναι η καλύτερη μέθοδος πρόληψης της άνοιας για τους ηλικιωμένους. Σε μελέτη σχεδόν 5.500 ενηλίκων ηλικίας 55 ετών και άνω που είχε δημοσιευθεί το 2006 στο περιοδικό Neurology, διαπιστώθηκε ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση κατά την πενταετή περίοδο παρακολούθησης.

Άλλη μελέτη στο περιοδικό JAMA σε 801 συμμετέχοντες ηλικίας 65 ετών εντόπισε ότι η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συσχετίστηκε με μείωση κατά 33% του κινδύνου εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.

Αν και οι περισσότερες μελέτες καταγράφουν μόνο συσχετίσεις υπάρχουν πλέον ενδείξεις και για αιτιώδη σχέση. Πιο συγκεκριμένα, έχει διαπιστωθεί ότι έπειτα από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάγνωση ακολουθούν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο.

Μελέτες σχετικά με την απεικόνιση του εγκεφάλου, δείχνουν μια σύνδεση μεταξύ της ανάγνωσης και των διαφορών στη δομή του εγκεφάλου.

Ειδικότερα , σε όσους διαβάζουν βιβλία παρουσιάζεται μεγαλύτερος όγκος σε περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού που εμπλέκονται στη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο. Επίσης, εμφανίζεται αυξημένο πάχος του φλοιού σε βασικές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι δεν έχει σημασία τί ή πώς διαβάζουμε.

Πάντως, τονίζουν ότι ακόμα μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση της ανάγνωσης , όταν γίνεται μαζί με άλλους , είτε στο πλαίσιο μιας λέσχης βιβλίου είτε ως γονιός που διαβάζει με τα παιδιά του.

Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen’s Reading Room».