Γλωσσική βία: Ένα αόρατο τραύμα της σύγχρονης κοινωνίας.

Όταν ακούμε τη λέξη «βία», ο νους μας πηγαίνει σχεδόν αυθόρμητα στη σωματική επιθετικότητα. Στις εικόνες που προκαλούν πόνο, φόβο και τραυματισμό. Ωστόσο, η βία όπως τονίζει η Ελένη Μπούρου  Φιλόλογος,Υποψήφια Διδάκτωρ Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων δεν εκδηλώνεται μόνο με πράξεις. Μπορεί να ασκηθεί και με τις λέξεις, ακόμη και με τη σιωπή, όταν αυτή επιτρέπει την αναπαραγωγή της αδικίας ή της προσβολής. Η γλώσσα αποτελεί το σημαντικότερο μέσο επικοινωνίας του ανθρώπου. Έχει τη δύναμη να ενώνει, να εμπνέει, να εκπαιδεύει και να θεραπεύει. Η ίδια, όμως, γλώσσα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο επιβολής, υποτίμησης και αποκλεισμού. Η γλωσσική βία είναι κάθε μορφή λόγου που προσβάλλει την αξιοπρέπεια του άλλου, επιδιώκει να τον μειώσει, να τον εκφοβίσει ή να τον αποκλείσει από την κοινωνική ζωή. Στην καθημερινότητά μας, η γλωσσική βία εκδηλώνεται στην οικογένεια, στο σχολείο, στον χώρο εργασίας και στις παρέες. Στον ψηφιακό κόσμο αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν τη μαζική και ταχύτατη διάδοση προσβλητικών σχολίων, δημόσιων επιθέσεων και απαξιωτικών χαρακτηρισμών. Ένα σχόλιο μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να αναπαραχθεί από χιλιάδες ανθρώπους, πολλαπλασιάζοντας τις συνέπειες για το θύμα. Γιατί, όμως, η γλωσσική βία εμφανίζεται τόσο συχνά σήμερα; Πίσω από τις επιθετικές εκφράσεις συχνά κρύβονται ο θυμός, η απογοήτευση, η ανάγκη επιβολής ή ελέγχου, αλλά και βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις και στερεότυπα. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι άνθρωποι επαναλαμβάνουν συμπεριφορές που έχουν βιώσει οι ίδιοι ή θεωρούν κοινωνικά αποδεκτές. Παράλληλα, η έλλειψη ενσυναίσθησης δυσκολεύει την κατανόηση των συναισθημάτων του άλλου, με αποτέλεσμα οι λέξεις να χρησιμοποιούνται χωρίς επίγνωση της δύναμής τους. Η εξάπλωση του φαινομένου συνδέεται άμεσα με την ευρεία χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η σχετική ανωνυμία, το φαινόμενο της αποαναστολής στο διαδίκτυο και η δημόσια ορατότητα των σχολίων οδηγούν πολλούς ανθρώπους να εκφράζονται με τρόπο που δύσκολα θα υιοθετούσαν σε μια πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία. Η γλωσσική βία δεν περιορίζεται στο υβρεολόγιο . Εκδηλώνεται μέσα από προσβλητικούς χαρακτηρισμούς, ειρωνεία, σαρκασμό, απειλές, εκφοβιστικές εκφράσεις, στερεότυπα, γενικεύσεις, απαξιωτικές κρίσεις και «χιουμοριστικά» σχόλια που γελοιοποιούν ή μειώνουν τον άλλον. Πολύ συχνά, η βία δεν βρίσκεται μόνο στις ίδιες τις λέξεις, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αυτές χρησιμοποιούνται και στο μήνυμα που τελικά μεταφέρουν. Από αυτούς τους γλωσσικούς μηχανισμούς γεννιούνται σύγχρονες μορφές γλωσσικής βίας, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying), η ρητορική μίσους (hate speech), η δημόσια διαπόμπευση (shaming) και η διαδικτυακή πρόκληση ή παρενόχληση (trolling). Πρόκειται για φαινόμενα που επηρεάζουν όχι μόνο την ψυχική υγεία των θυμάτων, αλλά και τη συνοχή της κοινωνίας, καθώς καλλιεργούν ένα κλίμα φόβου, απαξίωσης και πόλωσης. Η αντιμετώπιση της γλωσσικής βίας δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε απαγορεύσεις ή τιμωρίες. Απαιτείται μια βαθύτερη εκπαιδευτική προσέγγιση, η οποία θα καλλιεργεί τον κριτικό και ψηφιακό γραμματισμό, ώστε οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν, να αξιολογούν και να αντιμετωπίζουν υπεύθυνα τον επιθετικό λόγο. Παράλληλα, είναι αναγκαία η ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής, όπως η ενσυναίσθηση, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, η συνεργασία και η ειρηνική επίλυση συγκρούσεων. Η παιδεία αποτελεί τη σημαντικότερη ασπίδα απέναντι στη γλωσσική βία. Μέσα από αυτή μπορούμε να μάθουμε όχι μόνο να μιλάμε σωστά, αλλά και να επικοινωνούμε με υπευθυνότητα, σεβασμό και ανθρωπιά. Γιατί οι λέξεις έχουν δύναμη. Μπορούν να πληγώσουν, αλλά μπορούν και να θεραπεύσουν. Και μια κοινωνία που επενδύει στην παιδεία, στην κριτική σκέψη και στην ενσυναίσθηση είναι μια κοινωνία που αφήνει ολοένα και λιγότερο χώρο στη γλωσσική βία.