Ίχνη της ευλογιάς των προβάτων εντόπισαν ερευνητές σε μεσαιωνικά χειρόγραφα

Μια αναπάντεχη βιολογική «χρονοκάψουλα» στα χέρια των επιστημόνων ρίχνει νέο φως στην ιστορία των πανδημιών.

Διεθνής ομάδα ερευνητών, αποτελούμενη από γενετιστές, ιστορικούς, ιολόγους και συντηρητές, κατάφερε να εντοπίσει ίχνη του ιού της ευλογιάς των προβάτων, αναλύοντας το DNA από δέρματα ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή μεσαιωνικών περγαμηνών.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Science Advances, οι περγαμηνές από δέρματα προβάτων, αιγών και βοοειδών λειτουργούν ως αδιάψευστα βιολογικά αρχεία.

Τα δείγματα αυτά διατηρούν ανέπαφες πληροφορίες για την υγεία των ζώων κατά τη στιγμή της σφαγής τους, ακόμη και αιώνες μετά.

Στο μικροσκόπιο των ειδικών βρέθηκαν ορισμένα από τα σημαντικότερα κείμενα της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα ηλικίας 1.000 ετών Ευαγγέλια του Γιορκ (York Gospels) –ένα εμβληματικό εικονογραφημένο χειρόγραφο της αγγλοσαξονικής περιόδου– καθώς και το Corpus Glossary του Κέμπριτζ, το οποίο αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα αγγλικά λεξικά στον κόσμο.

Η πρωτοποριακή αυτή έρευνα αποδεικνύει ότι τα μεσαιωνικά χειρόγραφα δεν διασώζουν μόνο την ανθρώπινη σκέψη και ιστορία, αλλά κρύβουν στις σελίδες τους το γενετικό αποτύπωμα μιας διαδρομής 3.500 ετών για την εξέλιξη των ασθενειών.

Μέσα από τη συγκεκριμένη έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Science Advances», αποδεικνύεται ότι ορισμένα από τα πιο γνωστά ιστορικά χειρόγραφα της Ευρώπης λειτουργούν ως βιολογικές χρονοκάψουλες για την αποκάλυψη της ιστορίας 3.500 ετών του ιού της ευλογιάς των προβάτων.

Μεταξύ των έργων που αναλύθηκαν ήταν τα ηλικίας 1.000 ετών Ευαγγέλια του Γιορκ (York Gospels), ένα από τα σημαντικότερα εικονογραφημένα χειρόγραφα που έχουν διασωθεί από την πρώιμη αγγλοσαξονική περίοδο. Εξετάστηκαν επίσης παλαιότερα χειρόγραφα, όπως το Corpus Glossary του Corpus Christi College του Κέμπριτζ, ένα από τα αρχαιότερα αγγλικά λεξικά, καθώς και άλλα μεσαιωνικά χειρόγραφα από τη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη.

Σε αρκετές περιπτώσεις, πολλαπλές σελίδες του ίδιου χειρογράφου περιείχαν DNA του ιού της ευλογιάς των προβάτων, γεγονός που υποδηλώνει ότι για την κατασκευή της περγαμηνής είχαν χρησιμοποιηθεί δέρματα μολυσμένων ζώων.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής επιστήμονες του University College Dublin, συνδύασαν επίσης την ανάλυση των χειρογράφων με ακόμη παλαιότερα δείγματα από δόντια προβάτων της Εποχής του Χαλκού που προέρχονται από οικισμούς κτηνοτρόφων στην Ευρασιατική στέπα, και διαπίστωσαν ότι η ευλογιά των προβάτων αποτελεί απειλή για τα ζώα στην Ευρώπη για περισσότερα από 3.700 χρόνια.

«Αυτά τα γονιδιώματα μάς βοηθούν να κατανοήσουμε πώς εξελίχθηκαν αυτά τα παθογόνα και πώς επηρέασαν τις κοινωνίες του παρελθόντος», σημειώνει ο Λουί Λ’Οτ, υποψήφιος διδάκτορας στο University College Dublin και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Ένα από τα πιο απρόσμενα ευρήματα της μελέτης ήταν η ανίχνευση του ιού της ευλογιάς των προβάτων σε περγαμηνή που είχε κατασκευαστεί από δέρμα μοσχαριού και κατσίκας. Το εύρημα αυτό μπορεί να υποδηλώνει είτε σπάνιες περιπτώσεις μετάδοσης του ιού μεταξύ διαφορετικών ειδών είτε επιμόλυνση κατά τη διαδικασία παραγωγής της περγαμηνής.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα αρχαία γονιδιώματα μπορούν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκαν τα παθογόνα που εξακολουθούν να μας επηρεάζουν σήμερα.

«Διαπιστώνουμε ότι, σε αντίθεση με τον ιό της ευλογιάς του ανθρώπου, το γονιδίωμα του ιού της ευλογιάς των προβάτων παρέμεινε ιδιαίτερα σταθερό κατά τις τελευταίες χιλιετίες. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι γενετικές αλλαγές που προηγήθηκαν αυτής της περιόδου ήταν πολύ σημαντικές για την εξέλιξη του ιού της ευλογιάς των προβάτων και την προσαρμογή του ώστε να μολύνει τον ξενιστή του. Η γνώση αυτή μπορεί να μας βοηθήσει να καταπολεμήσουμε το παθογόνο στο μέλλον»», περιγράφει ο επικεφαλής της έρευνας υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο σήμερα συνεχίζουν να παλεύουν ενάντια στον ιό, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επιδημία στην Ελλάδα.